سخنان روز گذشته رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار هزاران نفر از اقشار مختلف مردم استان آذربایجان شرقی، بار دیگر نشان داد نگاه نظام اسلامی به حوادث و فتنه‌ها، نگاهی تفکیکی، منصفانه و مبتنی بر رأفت اسلامی است. ایشان با تأکید بر مسئله «فریب‌خوردگان» تصریح کردند: کسانی که از سر سادگی و غفلت با فتنه‌گران همراه شدند، از ما و فرزندان ما هستند؛ ما داغدار آنان نیز هستیم و برای همه جانباختگان طلب رحمت و مغفرت الهی داریم. این بیان صریح، مرز روشنی میان طراحان و هدایت‌کنندگان اغتشاش با بدنه‌ای که در فضای غبارآلود رسانه‌ای دچار خطا شدند، ترسیم می‌کند؛ همان‌هایی که برخی‌شان حتی بازداشت و زندانی هم نشده‌اند و با نوشتن نامه، ابراز پشیمانی و طلب حلالیت کرده‌اند. این رویکرد، جلوه‌ای از منطق انقلاب اسلامی است که در عین قاطعیت با فتنه‌انگیزان، درِ بازگشت را به روی خطاکردگان باز می‌گذارد.
نزدیک به نیم‌قرن از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد و امروز اگر بخواهیم منصفانه به حوادث و تلخی‌های پیش ‌آمده بنگریم، باید شجاعانه صورت ‌مسئله را درست تعریف کنیم. واقعیت آن است که در ماجراهای اخیر، با دو طیف مواجه بودیم؛ نخست، عناصر سازمان‌یافته‌ای که یا رسماً مزدور و جاسوس دشمن بودند یا بیرون از مرزها آموزش دیده و مأموریت‌دار وارد کشور شدند، اما طیف دوم، جوانان و مردمی بودند که در فضای هیجانی، تحت تأثیر جنگ روایت‌ها، قطع ارتباط با رسانه‌های داخلی و کاستی‌های آموزش ‌و پرورش، دانشگاه‌ها و برخی دستگاه‌های فرهنگی دچار خطا شدند. پیوند خوردن این دو طیف، آن فاجعه تلخ را رقم زد.
در این میان، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، بازخوانی مسئولیت مدیران اجرایی و فرهنگی کشور است. اگر بخشی از جامعه دچار فاصله ذهنی با حاکمیت شده، نمی‌توان سهم کم‌کاری‌ها را نادیده گرفت. فرهنگ، پروژه یک وزارتخانه خاص نیست؛ همه مدیران ــ چه در حوزه صنعت، چه شهرداری، چه آموزش و چه قوه قضائیه ــ در شکل‌دهی به ذهنیت عمومی مردم نسبت به حکمرانی نقش دارند. وقتی برخورد یک کارمند با ارباب‌ رجوع محترمانه و کریمانه نباشد، همان ‌جا یک شکاف ذهنی شکل می‌گیرد. وقتی پرونده‌ای در دستگاه قضایی بسته می‌شود، اما فرد احساس بی‌عدالتی یا تحقیر دارد، آن تجربه شخصی می‌تواند خوراک سم‌پاشی رسانه‌های معاند شود.
تذکرات مکرر رهبر معظم انقلاب درباره «شناسایی گلوگاه‌های فرهنگی» دقیقاً ناظر به همین حقیقت است؛ اینکه هر مدیری باید بداند در حوزه مسئولیت خود چگونه می‌تواند امید بیافریند یا ناخواسته بذر نارضایتی بکارد. فرهنگ سازمانی، نوع مواجهه با مردم، کرامت انسانی در اجرای قانون و حتی تجربه سربازی یک جوان، همگی در تقویت یا تضعیف پیوند مردم با نظام مؤثرند.
از این رو، در مواجهه با آنانی که از سر هیجان و غفلت لغزیدند، نگاه باید پدرانه و اصلاح‌گرانه باشد؛ در چارچوب قانون و با رعایت مصالح اجتماعی، اما با درک این نکته که بخشی از مسئولیت متوجه ما مدیران است. قشر متدین و نیروهای انقلابی نیز باید بدانند جذب حداکثری با اخلاق نیکو، سعه‌صدر، پاسخ‌گویی منطقی به شبهه‌ها و پرهیز از کینه‌ورزی ممکن است؛ نه با طرد و تحقیر.
اگر امروز بعضی از ارزش‌های ما به تمسخر گرفته می‌شود، باید شجاعت داشته باشیم بپرسیم سهم کوتاهی‌های فرهنگی ما در این میان چه بوده است. امر به معروف و نهی از منکر پیش از آنکه شعاری زبانی باشد، نیازمند اثرگذاری بر دل‌هاست. جبران گذشته و اصلاح رویه‌ها، تنها راه جلوگیری از تکرار خطاست. این مسئولیتی است که هم در پیشگاه مردم و هم در محضر الهی، گریبانگیر همه ما خواهد بود.